کوردستانی سور(کوردستان سرخ)

پس ازانقلاب 17 اکتبر برای خلق هایی که در روسیه ،آسیای میانه و قفقاز زندگی میکردند،امید به آزادی نضج گرفت. در این سرزمین که بخش بزرگی از جغرافیای جهان را در بر میگرفت،افرادی از تمامی  خلق های جهان میزیستند،همراه با انقلاب 17 اکتبر برای آن دسته از خلق هایی که ساکن آن جا بودند  جمهوری و برای خارجیان و مهاجران حق اتونومی  و اختیار ملی  و فرهنگی شناخته شد

یکی از این خلق ها نیز کورد است،مهاجرت کورد ها به قفقاز در سه مقطع بررسی میشود؛اولین مقطع مهاجرت در دوران حکومت  تزار ها بوده است .دومین مقطع نیز پس از انقلاب 17 اکتبر و شکل گیری مرز ها  و ماندن آن دسته از خلق در درون این مرز ها.سومین  روایت تبعید نیز به دوران "شورش آگری(ماکو)" در شمال کردستان بر میگردد

سهمی که پس از 17 اکتبر با شعار "آزادی خلق ها"به وقوع پیوست نصیب کوردهایی شد که در شوروی زندگی میکردند،"منطقه خود مختار کوردستان سرخ"  بود که در سال 1923 با پایتخت شدن "لاچین" در محلی اعلام شد اما کوردستان سرخ که علت فروپاشی آن تماما روشن نیست عمر چندانی نکرد و پس از 3 سال یعنی در سال 1926 فروپاشید چیزی که تاکنون به عنوان دلیل فروپاشی نشان داده شده،روابطی می باشد که میان رهبران اتحاد جماهیر شوروی و ارمنستان و دیگر کشور ها صورت پذیرفت

زمانی که صدای پای جنگ جهانی دوم به خوبی به گوش می رسید وزیر امور داخلی شوروی خلق هایی که در مرز های ترکیه و ایران زندگی می کردند را تا 200 کیلومتر به مناطق درونی راندند.کوردهایی که طی این تبعید ها از قفقاز به سوی آسیای میانه کوچ داده شدند،در آنجا نیز به مبارزات خویش ادامه دادند.هشت سال پس از فروپاشی، مجله "راه نو" در ایروان پایتخت ارمنستان منتشر  می شود. کورد ها پس از مرگ استالین توانستند به قفقاز برگردند.در این دوران در کنار مجله"راه نو"، رادیو  ایروان نیز آغاز به پخش و انستیتو زبان کوردی نیز تاسیس گردید که تا دو سال فعالیت نمود.پیشاهنگ این کار که هنوز در باکو زندگی می کند "محمد بابیف" بود که همراه با هیئتی 9 نفره از مسکو دیدار نمود وبا "خروشچف" رهبر کل اتحاد جماهیر شوروی دیدار کرده و خواسته های خویش را به اطلاع ان ها رساندند.پروفسور دکتر "حسین صادق اف" که در این هیئیت 9 نفره بود می گوید:رفتیم و بدون کسب نتیجه بازگشتیم تنها چیزی که به ما دادند حق تاسیس 6 مرکز اتونومی فرهنگی بود،یکی در قرقیزستان سه تا در قزاقستان یکی در آذربایجان و یکی هم در ارمنستان."بابیف"در ابن مورد می گوید :منشی خروشچف وقتی سخنانمان را شنید  و دید که مصمم هستیم گفت:خواسته های شما بسیار جدی هستند " بایستی در مورد آن های اندیشید" و این گونه دیدار ها پایان یافت.بالاخره در سال 1961 از مسکو جوابی آمد .همان چیزی بود که در اولین دیدار  به آن ها گفته شده بود ،به همین دلیل آن ها که مبارزه می کردند درک نمودند که کارشان چندان آسان هم نیست .پس ار خروشچف،در دوران "برژنف"بود که کمیته شرایط را مهیا نمی دید لذا به انتظار می نشینند ،این انتظار تا بر سر قدرت آمدن"گورباچف"ادامه می یابدهمراه با اصطلاحاتی  که گورباچف پس از روی کار آمدن آغاز نمود  و متعاقب جنگی که بین آذربایجان  و ارمنستان بود کمیته مجددا فعال شد.کمیته در طول این دوران در میان کورد ها به سازماندهی میپردازد  و جلساتی که از طرف "بابیف" برگزار می شود بجث اصلی  این است :مبارزه در راه کوردستان سرخ از راه جنگ ممکن است یا صلح؟!

"حسین نبو" که از اعضای کمیته و شاهدان وقت است می گوید:"ارمنی ها برای وارد کردن کورد ها به جنگ تمانی تلاش خویش را بکار بردند" دسته ای از ما که از این وضعیت خبر داشتیم  بازی را بهم زدیم  واین بار هم ارمنی ها پیکان حملات خویش را متوجه کورد ها نمودند.ارمنی ها که آذری ها(!!!) را از کشور خود بیرون کرده بودند برای این که ارمنستان را تبدیل به کشوری کنند که تنها ارمنی ها در آن زندگی کنند ،ارمنی ها حملات خود را متوجه کوردها  می کنند که هدفی جز گرفتن انتقام قتل عامی که ترکیه به روی ارمنی ها صورت داده بود را نداشته!!!

دولت ارمنستان ابتدا اختلافات بین خود خلق کورد هارا به دو بخش مسلمان و ایزدی تقسیم نمود،بازی که در برابر کورد ها ادامه یافت این بود که در شناسنامه کورد های ایزدی به جای کلمه کورد از کلمه ایزدی استفاده شود ،در واقع چیزی که می خواستند ایجاد کنند درگیری مذهبی بود با این تبلیغات کورد های ایزدی را به صورت ابزار این حملات در آوردند.اما روشنفکران کورد ایزدی هم به مخالفت با این اختلاف افکنی ها پرداختند و در نجات خلق از آتش،نقش بزرگی را ایفا کردند.کورد ها نیز برای ییش نیامدن دشمنی های بزرگ مابین دو خلق کورد و ارمنی که در طول تاریخ روابط حسنه ای داشتند ،ارمنستان را ترک نمودند.وقتی حملات ارمنی ها به کورد ها سبب شد تا کورد ها از ارمنستان خارج شوند ،فعالیت های کمیته در راستای خواسته آن دسته از اعضا که قبلا معتقد بودند باید به مسکو رفت و با رئیس حکومت دیدار نمود،پیش رفت.بابیف این کار را با جلسات مخفی آغاز نمود آغازی که ابتدا در آذربایجان(بخوان مغول های کوهی) در سال 1689 ترتیب داده شد .هدف این جلسات سازماندهی و حل مشکلات کورد هایی که در شوروی زندگی می کردند بود.پروفسور دکتر "خانم صادق اف" یکی از مشارکت کنندگان در این جلسات در مورد محتوای سلسله جلسات مزبور می گوید:در میان این جلسات چگونگی استفاده از فضای آزادی که گورباچف فراهم کرده بود ،روش هایی که برای این امر به کار برده شود و در آخرین تحلیل :احیای کوردستان سرخ مورد بحث قرار می گرفت .در آخرین جلسه ای که در مرکز فرهنگی کورد ها در آلماآتا که در سال 1989 تاسیس شده بود،تصمیم گرفته شد تا در ماه می با تشکیل هیئتی که حداقل از هر کشور ،مناطق قفقاز و آسیای میانه که کورد ها در آن زندگی می کنند 5 نفر در آن حضور داشته باشند به مسکو بروند .کورد ها از ابتدای ماه می از جمهوری ها به راه افتاده و به سوی مسکو روانه شدند."گلچک سیاف" که همراه با کورد های قفقار به مسکو آمده بود می گوید "انگار مسکو از طرف کورد ها به تصرف در امده بود".هزاران کورد از روشن فکر گرفته تا  روستایی ،از چوپان گرفته تا آکادمیسین به مسکو روانه شدند.وقتی جوابی به در خواست دیدار کمیته داده نشد،کورد هایی که روانه مسکو شده بودند با یک میتینگ،قدرت خویش را به نمایش گذاشتند پس از میتینگ که در روز 7می با شرکت دوهزار نفر در پارک "اسماعیل افسکی" برگزار شد،دیدار های حکومت آغاز گشت،وقتی دیدار ها بی نتیجه باقی ماندند فعالیت ها از سر گرفته شد ،این بار به  تحصن در یکی از مرکزی ترین مناطق مسکو به نام پوشکین ادامه دادند.هزاران انسان بدون این که برای کسی ایجاد ناراحتی کنند نشسته بودند،اما پلیس شوروی حمله وحشیانه را آغاز نمود،در این میان علیرغم حملات پلیس به تحصن هزار نفری در میدان پوشکین  ادامه می یابد.در هشتمین روز یکی از مشاوران گورباچف به نام"پوپوف"درخواست هیئیت برای دیدار را قبول نمود و پس از شنیدن درخواست،نظررسمی حکومت را اعلام نمود.پوپوف به هیئیت کورد می گوید که در حال حاضر بین ارمنی ها و آذری ها جنگی در جریان است  و برای برپا نشدن جنگی دیگر و حل مسئله کوردستان سرخ یک کمسیون را تشکیل خواهند داد. و همراه با هیئت کوردی به لاچین رفته  و در مورد وضعیت به تحقیق خواهند پرداخت.کورد ها نیز "کرملین"را ترک نموده.کورد ها پس از قول های "پوپوف"مشاور اول گورباچف در تاریخ 19 می 1989 برای تشکیل کمیته جهت حل مسئله به خانه های خود برگشته، منتظر ماندند. این انتظار به پایان نرسید .حسین نبو می گوید:در سال 91 مجددا مجبور شدند به مسکو بیایند،علی رغم این که می دانستیم قادر به دیدار با گورباچف نخواهیم شد به مسکو آمدیم و با گورباچف دیدار هم نکردیم حتی نتوانستیم با پوپوف هم دیداری داشته باشیم.همانگونه که آمده بودیم بازگشتیم.دیگر تنها یک چیز در دست ما باقی مانده بود :حق تاسیس اتونومی فرهنگی، در برخی جاها این نهاد ها را تشکیل داده بودیم ،مثلا در قزاقستان .از این پس فعالیتی که میتوانستیم  انجام دهیم این بود تا نهاد های موجود را حفظ و تقویت کرده و در جاهایی که نهادی نداریم نهادهایی را برپا کنیم.زمانی پس از آن شوروی از هم پاشید .بسیاری از خلق ها سهم خویش را ار آن به شکل تشکیل یک کشور مشتقل بدست آوردند.سهم ما نیز این بود که به جای کوردستان سرخ که علیرغم تمامی این تلاش ها موفق به ایجاد آن نشدیم،به حق اتونومی فرهنگی دست یافتیم اما علیرغم همه چیز ما در مبارزه خویش بر حق بودیم.

اگر امروزه فرصت به دستمان بیوفتد،باز هم همان مبارزه را انجام خواهیم داد و باز هم حق را خواستاریم

آرمین ،نشریه کوردی دانشگاه ارومیه،بهار 94